Breng je buurt in kaart en doe er wat mee


In een vorige blog post ben ik begonnen te schrijven over burgerparticipatie. Kernidee is dat de burger niet hoeft te wachten op een uitnodiging van de gemeente maar zelf het initiatief kan nemen en met ideeën komen. In dit artikel schrijf ik hoe ik de speelvoorzieningen in de wijk heb geïnventariseerd, maar het idee is ook toepasbaar op andere terreinen. De kennis die ik heb opgedaan deel ik zodat ook andere wijkverenigingen er mee aan de slag kunnen.

De buurt in kaart brengen
met StreetComplete

Begin bij de basis (lees je in en maak een plan)

Ik ben een buurtbewoner, vader, ervaren IT-er, geen deskundige op alle gebied maar leer snel. Ik wil kijken hoe technologie kan helpen bij burgerparticipatie door de informatiekloof tussen burger en gemeente te overbruggen. Goede participatie is volgens mij pas mogelijk als je als burger goed op de hoogte bent van de situatie in de buurt. Wil je weten of bijvoorbeeld de speelvoorzieningen, het groen of de verkeersveiligheid in je buurt voldoen aan je wensen en de normen? Zoek dan uit wat de normen en de behoeften in jouw buurt zijn. Door het meetbaar en vergelijkbaar te maken kan je er beter over praten.

Door mijn achtergrond als IT-er heb ik interesse in het meet en begrijpbaar maken van zaken. Nu realiseer ik me dat dat best moeilijk is en ben daarom begonnen met een redelijk overzichtelijk onderwerp: speelterreinen. Zo ben ik begonnen me te verdiepen in het onderwerp speelterreinen en wat meer.

Het plan dat ik volg:

  • Zoek en lees de plannen van de gemeente voor het betreffende onderwerp (speelterreinen)
  • Bepaal wat de algemene normen zijn voor speelterreinen
  • Bepaal de actuele situatie van de speelterreinen in de buurt
  • Maak een kaart van je buurt met daarop alle elementen die van belang zijn (wegen, groen, andere voorzieningen, maar ook de aanwezigheid van bewoners, gebouwen en bedrijven)
  • Bepaal hoe de normen geïnterpreteerd moeten worden voor deze gemeente
  • Analyseer de afwijking tussen de overeengekomen norm, de wensen en de werkelijke situatie
  • Kijk wat er aan gedaan kan worden.

Zo begon mijn speurtocht op de website van gemeente Ermelo, via Jantje Beton en vervolgens naar diverse buro’s voor ontwerp van speelterreinen. Daar vind je de juiste terminologie om verder te googelen en je in te lezen. Ook heb ik diverse beleidsplannen van gemeentes doorgelezen en leerde zo wat in het algemeen belangrijk word gevonden.

De belangrijkste kenmerken van speelterreinen:

  • Locatie (waar, hoever is de loopafstand tot het kind)
  • Doelgroep (meestal een leeftijdsgrens, speciaal: jongeren)
  • Inrichting (speeltoestellen, ondergrond, verlichting, veiligheid, thema, natuurlijk of niet)
  • Budget en onderhoud (hoeveel geld per locatie voor inrichting en onderhoud)
  • Inspraak (hoe betrek je de burger en doelgroep)

De normen voor speelterreinen

De normen voor speelterreinen zijn opgenomen in het handboek voor gemeentelijk speelruimtebeleid. De belangrijkste onderdelen zijn de onderkenning van doelgroepen, de inrichting van een speelterrein en de maximale afstand tot het terrein.

Maximale afstand van het terrein tot de doelgroep:

  • 0-6 jaar 100 meter,
  • 6-12 jaar 300 meter,
  • 12-17 1000 meter

Het idee hierachter is dat kinderen van een bepaalde leeftijd bepaalde obstakels niet aan kunnen zoals grote afstand maar ook gevaarlijk drukke wegen en waterpartijen. De inrichting van de leefomgeving moet hier dan ook rekening mee houden, de gemeente heeft hiervoor een beleidsplan. Een eerste stap in burgerparticipatie is het samen met de burger opstellen van de uitgangspunten, deze vastleggen in het beleidsplan en dit plan regelmatig bijstellen.

Bepaal de actuele situatie (maak een kaart van de omgeving)

Vanuit mijn IT-achtergrond ben ik bekend met kaartsystemen (GIS) en het bestaan van OpenStreetMap. Zo kwam ik tot het volgende plan: Verzamel informatie over speelterreinen in de buurt. Leg deze vast in een buurtkaart en kijk wat daar uit te leren valt. Ik ben begonnen met rondlopen door de buurt op zoek naar de speelterreinen, hierbij maak ik aantekeningen en neem ik foto’s. Dacht na over wat ik nu precies wilde vastleggen, welke informatie mij nuttig lijkt.

De basis: verzamelen van informatie met OpenStreetMap

De informatie heb ik opgenomen in OpenStreetmap en de details zijn te vinden in mijn WIKI over straatmeubilair. OpenStreetMap is een open kaartsysteem dat onderhouden word door vrijwilligers. Ik heb me gemeld als OpenStreetMap vrijwilliger en heb de kaart van Ermelo verbeterd en uitgebreid met zaken die mij relevant leken.

De Buurtkaart: Alle speelterreinen met details over de doelgroep en soms een aantal foto’s. Alle bankjes en picknicktafels. Voor verkeersveiligheid heb ik voor de meeste wegen in Ermelo de maximum snelheid opgegeven op basis van de regelgeving. Tenslotte ben ik bezig om alle hondenuitlaatplaatsen en brandgangetjes tussen de huizen in kaart te brengen.

OpenStreetMap Ermelo-West (klik op de kaart)

Het in kaart brengen van de buurt is een combinatie van rondlopen, aantekeningen maken en thuis de wijzigingen aanbrengen in OpenStreetMap. Tijdens de wandeling (survey) zie ik hoe de buurt er bij staat kom mensen tegen en maak een praatje. Zo heb ik al wat contacten opgedaan en een melding aan de gemeente gedaan over een onveilige verkeersituatie. Dat zijn zo al wat mogelijke aanknopingspunten om meer mensen te betrekken bij de buurt.

Waarom is dit nu noodzakelijk en wat heb je aan een kaart? Ik denk dat de leefbaarheid van een buurt bepaald word door de som van alle factoren. Dus voor bijvoorbeeld kinderen zijn niet alleen speelterreinen belangrijk maar ook de bosjes, paadjes, de veilig weg naar het speelterrein en de details zoals verlichting en de afwezigheid van hondepoep. Nu heb ik sinds kort zelf een hond dus is dit erg persoonlijk.

De data komt samen in QGIS

De informatie die verzameld is en opgenomen in OpenStreetMap heb ik vervolgens opgepakt en geïmporteerd in QGIS. QGIS is een open source applicatie waarmee je kaarten kan maken en analyses op data kan uitvoeren. QGIS word veel gebruikt door gemeentes omdat het een goed systeem is en nog gratis ook.

De BuurtKaart in QGIS (maak hiermee kaarten en bied mogelijkheden voor geavanceerde analyse)

Aan de linkerkant zie je dat de kaart is opgebouwd uit een aantal lagen. Onderaan de achtergrond op basis van OpenStreetMap. Daarboven statistische informatie van het CBS over gemeente en buurtgrenzen en bevolkingsstatistieken. Dan informatie van de gemeente over groen en de functionele gebiedsindeling. Informatie uit OpenStreetMap over wegen en spoorlijnen. En tenslotte informatie over speelterreinen die ik zelf heb verzameld.

QGIS bied de mogelijkheid van het maken van thematische overzichtskaarten en detailkaarten. Daarnaast bied het zeer uitgebreide mogelijkheden voor het uitvoeren van allerlei analyses en het delen van deze informatie met anderen in diverse data formaten. Het is mogelijk om de informatie met buurtbewoners te delen door deze via een webbrowser te bekijken (voorbeeld). Ik ben er dan ook erg enthousiast over. Ik heb een aantal procedures ontwikkeld om de data automatisch op te halen en te analyseren. Zo kan dezelfde analyse ook op andere gemeentes en wijken worden uitgevoerd mits de onderliggende data aanwezig is.

De BuurtKaart van Ermelo (gemaakt met QGIS, een eerste versie met nadruk op speelterreinen, verkeer)

Analyse van de buurt met een kaart

Wat kunnen we nu met deze informatie? Naast het bezit van een mooie kaart kan je de data analyseren en de resultaten gebruiken in gesprekken met bijvoorbeeld de gemeente. Het liefste wil je een helder overzicht hebben.

Ik werk nu aan een kaart met zo weinig mogelijk details maar met veel relevante inzichten. De kaart hieronder geeft de speelterreinen in Ermelo weer met de doelgroepen ingedeeld naar leeftijd (0-6, 6-12, 12-17). Om de situatie beter te kunnen begrijpen heb ik hiervan een 3D weergave gemaakt:

3D Kaart speelterreinen 0-6 jaar (Link: https://tauvic.github.io/BuurtKaart/Qgis2threejs/index.html)

De 3D kaart in dit voorbeeld laat de situatie zien vanuit het perspectief van een kind van 0-6 jaar. Op deze leeftijd vormen grote gebouwen, drukke wegen en spoorwegovergangen barrières. Het type weg, de verkeersdrukte en de maximum snelheid kunnen we omzetten in kleur, vorm, hoogte en breedte van de barrière.

De gehele gemeente word in stukken verdeeld door deze barrières. De leefruimte word ingeperkt door de gekozen inrichting. Alle voorzieningen gericht op kinderen moeten dus ook binnen deze leefgebieden aanwezig zijn. De blauwe vlakken zijn 100 bij 100 meter gebieden met daarin aangegeven het aantal kinderen van 0-15jaar (CBS statistiek). We zien nu goed de gebieden waar kinderen wonen maar waar geen of te weinig speelterreinen zijn. De maximale loopafstand van 100 meter is te zien door de vlakverdeling.

Sommige gebieden en met name die in het buitengebied zijn klein en hebben ook relatief weinig kinderen. De normen zeggen niet direct iets over het minimum aantal gebruikers (kinderen) voor het opzetten van een speelvoorziening. Een aantal van 30 of meer kinderen leid meestal tot de bouw van een speelterrein en 15 of minder leid tot het opruimen van een voorziening. De verwachte ontwikkeling van de bevolking en de wens voor de ontwikkeling van een gebied is dus van groot belang. Daarnaast is er ook nog de situatie dat niet iedereen staat ingeschreven bij de gemeente maar er wel woont.

De 3D kaart en andere visualisaties bieden goede mogelijkheden om met andere buurtbewoners of de gemeente ambtenaar te overleggen.

In hoeverre mensen en kinderen een recht hebben op voorzieningen is een discussie op zich. Ook de normen zijn geen normen waar je een recht aan kunt ontlenen. Goed samenwerking met de gemeente en het delen van informatie is dus van belang.

Wat levert een analyse nu op?

Op basis van de geïdentificeerde leefgebieden en de bereikbaarheidsregels kunnen we het aantal benodigde speelterreinen nauwkeurig bepalen. Zo heb ik ook overzichten waarbij de bereikbaarheid van voorzieningen voor de diverse doelgroepen beter uitkomen en kan je het aantal kinderen dat geen of slechte toegang heeft tot speelterreinen in kaart brengen. Ik ben nu aan het kijken of het mogelijk is om de optimale selectie van locaties voor speelterreinen automatisch te laten plaatsvinden. Tevens ben ik benieuwd of dit de situatie verbeterd en de kosten omlaag brengt.

Kijk ik naar mijn eigen wijk dan lijkt de situatie er op het eerste gezicht aardig goed uit te zien. Overal is er wel een speelterrein en er zijn zelfs overlappende service gebieden. Maar als je nauwkeuriger kijkt vallen er wel wat tekortkomingen op . En kloppen de aangegeven doelgroepen wel met de inrichting, hoe staat het met het onderhoud, word er bezuinigd op het budget en hoe zal de jonge bevolking zich gaan ontwikkelen. En doen we wel het juiste voor de jongeren. Andere wijken komen er minder vanaf. We kunnen natuurlijk denken “ach daar woon ik niet” maar ik probeer een methode te ontwikkelen die ook voor andere wijken en gemeentes te gebruiken is. Ik ga maar eens contact zoeken met de wijkvereniging en kijken wat die er van vinden.

Deze methode en de gebruikte technieken voor analyse van de leefomgeving kan je ook gebruiken op andere gebieden waar het gaat om de aanwezigheid en bereikbaarheid van voorzieningen voor bepaalde doelgroepen. Denk ook aan thema’s als groenvoorziening, milieu, sociale veiligheid, verkeersveiligheid. Je zult je wel moeten gaan verdiepen in GIS techniek maar daar zijn hele goede website en leuke Youtube filmpjes voor te vinden.

Ik ben benieuwd wat de wijkvereniging en de gemeente ervan vinden. Maar ik ben ook benieuwd naar uw mening en alle suggesties voor verbetering zijn welkom.

Lees wijzer:

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s